Selçuklulardan Memlükler’e Geçiş Sürecinde Anadolu Kökenli Bir Askerî-Elit Aile: Hatîroğulları

Öz

Hatîroğulları ailesi, XIII. yüzyılın ikinci yarısında Anadolu’daki siyasal çözülme ve artan İlhanlı baskısı sonucunda ortaya çıkan toplumsal ve askerî hareketliliğin dikkate değer örneklerinden biridir. Şerafeddin b. el-Hatîr’in ortadan kaldırılmasıyla hızlanan siyasî tasfiye süreci, ailenin bazı mensuplarını Suriye ve Mısır’daki Memlük Sultanlığına yöneltmiş; bu durum Anadolu merkezli bir emîr ailesinin bölgesel güç dengeleri içinde yeniden konumlanmasına zemin hazırlamıştır.

Memlük hizmetine giren aile üyeleri, Anadolu’da edindikleri askerî ve idarî tecrübeyi farklı görev alanlarında değerlendirme imkânı bulmuş ve özellikle sınır bölgelerindeki görevleriyle yeni siyasî düzene uyum sağlamışlardır. Bu süreç, doğrudan bir idarî gelenek aktarımından ziyade, Anadolu kökenli kadroların Memlük yapısı içine esnek bir biçimde entegre edilmesi şeklinde gerçekleşmiştir. Aile bireylerinin biyografileri, dönemin çok katmanlı sadakat ilişkileri ve değişken ittifak yapıları içinde bu uyum mekanizmalarının pratik işleyişine dair önemli ipuçları sunmaktadır.

Bununla birlikte, Hatîroğulları ailesinin Elbistan Savaşı sonrasındaki konumu, Memlük Devleti içindeki faaliyetleri ve bu faaliyetlerin Doğu Akdeniz’in siyasî dengelerine yansıması hakkında kapsamlı bir araştırma henüz mevcut değildir. Bu çalışma, ailenin Anadolu’daki siyasî kimliğinden Memlük hâkimiyeti altındaki yeniden konumlanışına uzanan tarihsel süreci çok boyutlu bir yaklaşımla inceleyerek XIII. ve XIV. yüzyıllarda bölgesel güç ilişkilerindeki yerini bilimsel bir çerçevede ortaya koymayı amaçlamaktadır.