‘Acâibü’l-Mahlûkât’ta Denizler ve Adalara Dair Rivayetlerin Coğrafî ve Mitolojik Boyutları

Öz

13. yüzyılın önemli coğrafyacılarından biri olan Zekeriyyâ b. Muhammed el-Kazvinî, ʿAcâʾibü’l-Mahlûkāt ve Garâʾibü’l-Mevcûdât adlı eseriyle bilinmektedir. Müellifin iki temel eserinden biri olan ʿAcâʾibü’l-Mahlûkāt hem kapsamı hem de etkisi bakımından diğerinden daha fazla tanınmaktadır. Bu eser, İslâm dünyasında olduğu kadar batıda da geniş yankı uyandırmış, yüzyıllar boyunca birçok dile tercüme edilmiş ve neşredilmiştir. Kazvinî, Belh ekolü geleneğini takip etmiş ve eserlerini bu geleneğe göre kaleme almıştır. ʿAcâʾibü’l-Mahlûkāt temelde kozmografik bir anlayışla yazılmış olmakla birlikte, gök cisimleri, evrenin düzeni, iklimler ve yeryüzü unsurlarını açıklayan kapsamlı bir doğa tasvirini içermektedir. Bununla da sınırlı kalmayarak mineraloji, astroloji, tıp, biyoloji, jeoloji ve zooloji gibi birçok bilim dalına ilişkin gözlem ve açıklamalar sunmakta; aynı zamanda coğrafî ve mitolojik unsurlara da yer vermektedir. Öyle ki, içerdiği kapsamlı ve çeşitli bilgilerle tam anlamıyla ansiklopedik bir nitelik taşımaktadır. Bu makalede denizlerde ve adalarda yaşayan; dış görünüşleri alışılmış insan ve hayvan tiplerinden farklı olan ilginç mahlûkât ve sıra dışı hayvan türleri anlatılmakta, bu varlıkların özellikleri ile aralarındaki benzerlik ve farklara değinilmektedir.