Orta Çağ Avrupası’nda Hristiyan Kadın Hacılar: Hukuki, Sosyal ve Mekânsal Kısıtlamalar (1000-1250)

Öz

Orta Çağ Avrupası’nda 1000 ve 1250 yılları arasında yaşanan dinsel hareketliliğin arkasında, dönemin şartlarına rağmen yollara düşen Hristiyan kadın hacıların büyük bir rolü vardır. Ancak bu kadınlar, seyahatleri boyunca hem erkek egemen kilise hukukuyla hem de feodal toplum düzeninin getirdiği yasal, sosyal ve mekânsal engellerle mücadele etmek zorunda kalmışlardır. Kadınların kutsal yerleri ziyaret etme isteklerinin arkasında genellikle çocuk sahibi olma arzusu, aile üyelerinin iyileşmesi için dua etme isteği ya da dul kalmanın getirdiği zorluktan kurtulup manevi bir korumaya sığınma düşüncesi yer almaktadır. Kadınların bu dinsel hareketliliği, onların toplum hayatındaki yerini ve hareket serbestliğini kısıtlamak isteyen kurumlar tarafından sıkı bir şekilde denetlenmiştir. Bu dönemde bir kadının hacca gidebilmesi evliyse eşinin, bekarsa babasının veya feodal lordunun, genel olarak da bölge piskoposunun onayına bırakılmıştır. Öte yandan manastırda yaşayan rahibelerin uzun mesafeli hac yolculuklarına çıkması kilise kanunlarıyla tamamen yasaklanmış ve bu kadınlara çok katı bir manastır inzivası (clausura) kuralı zorunlu kılınmıştır. Seyahatin ulaşım aşamalarında da ayrımcılığa maruz kalan kadın hacılar, gemilerde erkeklerin bulunduğu ortak alanlardan uzak tutularak havasız kamaralarda yolculuk etmeye mahkûm bırakılmışlardır. Üstelik birçok güçlükle ulaştıkları kutsal mabetlerde bile önlerine mekânsal engeller çıkarılmıştır. Dönemin en önemli merkezlerinden biri olan Durham Katedrali’nde kadınların en kutsal alanlara ve kutsal kalıntılara yaklaşması yasaklanmış; ancak kilise yönetimi dinsel bağışların devam etmesi için katedralin girişine Galilee Şapeli’ni inşa ederek kadınları ana binanın dışında, yani sınırda tutan dolaylı bir çözüm üretmiştir. Bu çalışma, 11. ve 13. yüzyıllar arasında yaşamış Hıristiyan kadın hacıların yolculuk deneyimlerini toplumsal cinsiyet rolleri ve hukuk tarihi çerçevesinde, farklı boyutlarıyla ele almayı amaçlamaktadır.